Sluikreclame op vlogs flink in het vizier van het Commissariaat voor de Media (Linda Duits)

Deze blogpost verscheen eerst op dieponderzoek.nl.

Er gelden strenge regels voor de manier waarop er reclame gemaakt mag worden in de media, maar YouTube is nog steeds een onontgonnen terrein. Dat heeft vloggers in staat gesteld veel geld te verdienen met het aanprijzen van spullen op een manier die op televisie nooit zou mogen. Omdat deze vloggers zich richten op jongeren (en soms kinderen) zijn de zorgen daarover extra groot. Het Commissariaat voor de Media heeft onderzoek gedaan om vast te stellen hoe groot de omvang van sluikreclame is. De conclusie:

“In bijna 90% van de vlogs en clips zijn duidelijk een of meerdere merken of producten te zien. In meer dan 60% van die gevallen komen merken en producten niet terloops aan bod, maar krijgen ze nadrukkelijk de aandacht. Die aandacht is vaak (zeer) positief. Bij meer dan 75% van de video’s waarin merken en/of producten aan bod komen, is onduidelijk of het al dan niet om betaalde aandacht gaat.”

Het Commissariaat heeft nog niet de bevoegdheid hier tegen op te treden zoals het dat wel kan bij radio en televisie. Europese wetgeving is in de maak, maar dat duurt lang. Daarom wordt er nu ingezet op zelfregulering. Het orgaan gaat in gesprek met vloggers, online content creators en multichannel networks (bedrijven die online makers helpen met hun bereik begroten en sponsoren binnenhalen). Ze zullen dus, bij gebrek aan wetgeving, een beroep doen op makers om zich beter te gedragen. Daarnaast willen ze om de tafel met koepelorganisaties op het gebied van opvoeding en mediawijsheid, wat er op wijst dat de verantwoordelijkheid ook bij de gebruiker wordt gelegd. Mediawijsheid wordt vaker ingezet als manier om gebruikers te ‘wapenen’ tegen schadelijke effecten van media, zonder dat makers aan banden worden gelegd.

Niet alle vlogs
Nieuwsuur besteedde aandacht aan het onderzoek van het Commissariaat en er verschenen berichten van de NOS. Hierop reageerden vloggers op Twitter dat de gevonden negentig procent hen erg hoog in de oren klonk. Het is daarom belangrijk goed te kijken naar de gehanteerde steekproef. Eerst zijn op basis van aantallen abonnees de twintig populairste Nederlandstalige kanalen van vloggers en online influencers vastgesteld. Van deze zijn vervolgens per kanaal aselect vijf video’s geselecteerd. Deze steekproef van honderd video’s in totaal is vervolgens geanalyseerd.

Dat betekent dat de uitspraken alleen gelden voor de populairste kanalen. Zij die veel abonnees hebben, gebruiken hun bereik om geld te verdienen met sluikreclame. Dat is een weinig verrassend inzicht. Het gebrek aan wetgeving laat alle ruimte en hoe meer abonnees je hebt, hoe groter de kans dat je onder contract komt bij een bureau. De uitspraken gelden niet voor andere vlogs. Bezorgde ouders doen er daarom goed aan gewoon eens wat vlogs te bekijken van het kanaal dat hun kroost graag kijkt.

Stress bij de Vlaamse jeugd en de verschillen in cijfers

Misschien hoorde je het wel al eens: met statistiek kan je alles bewijzen. Ook een andere variant kan opduiken: het ene onderzoek zegt dit, het andere spreekt dat dan weer tegen. De voorbije weken zou je die indruk kunnen hebben gekregen over stress bij de Vlaamse jeugd. In februari bracht de Vlaamse Scholierenkoepel groot nieuws over de druk die Vlaamse jongeren onder andere op school ervaren. Het leidde enkele weken geleden tot een reportage van Nic Balthazar in Pano.

En gisteren, opeens, stelt de OESO in hun driejaarlijks PISA-rapport vast dat de Vlaamse jongeren in vergelijking met de meeste andere landen net weinig stress of druk ervaren. We moeten ons misschien wel zorgen maken over het feit dat onze jongeren bij de minst ambitieuze zijn, met wat slechte wil kan je dit zelfs zien als dat misschien te weinig druk ervaren of zichzelf opleggen. Of beter: OESO-topman Dirk Van Damme vindt dit verontrustend, prof. Wim Van den Broeck idem, maar prof. Maarten Van Steenkiste vindt dit helemaal niet verontrustend. En oja, onze jongeren zijn misschien weinig ambitieus, ze presteren wel uitstekend.

Hoe valt dit allemaal te rijmen?

Laten we even kijken naar het onderzoek van de scholierenkoepel. Zoals ze zelf aangaven, is dit voor alle duidelijkheid geen wetenschappelijk onderzoek. Meer nog, door de aanpak lag een overrrepresentatie van stress bij jongeren voor de hand. De enquete werd gewoon verspreid en de reactie was zeer groot, maar in welke mate de respons representatief was, dit is in welke mate de steekproef overeenkwam met de werkelijkheid? Geen flauw idee. Meer nog: de kans dat jongeren die stress ervaren net meer geneigd zullen zijn de enquete in te vullen is vrij groot.

Het PISA-onderzoek is wel wetenschappelijk, en legt de lat behoorlijk hoog. Men streeft dus zo wel representativiteit na. Het is dus niet onlogisch, dat het aantal jongeren dat aangeeft dat ze stress ervaren op school een pak lager ligt.

Maar lager liggen betekent ook niet dat er geen jongeren zijn die geen stress ervaren. Het aantal is in Vlaanderen, Nederland, Zwitserland en Finland uitzonderlijk laag in vergelijking met andere landen die zeer mooie scores opleveren, maar het aantal is zeker niet 0. En oja, PISA kijkt enkel naar 15-jarigen. Uit een ander wetenschappelijk zeer degelijk onderzoek, de JOP-monitor kwam men tot nog steeds positieve maar iets lagere cijfers over het welbevinden van de Vlaamse jeugd, maar dat onderzoek keek naar een veel grotere leeftijdsgroep, wat alleen al de verschillen zou kunnen verklaren.

Ook bij PISA zijn er – zoals bij elk wetenschappelijk onderzoek – bedenkingen te maken. Zo gaat het in hun bevraging over perceptie van de jongeren. Hoe zien jongeren het zelf. Ze geven dus in meerderheid aan weinig druk te ervaren, maar we hebben in feite geen flauw idee of die druk er al dan niet is. Daarvoor heb je andere wetenschappelijk tools nodig, bijvoorbeeld observaties.

Ik weet zelf van minstens twee onderzoeken die de komende tijd zullen gepubliceerd of gevoerd worden rond deze zelfde vraag. De kans dat er via deze onderzoeken nieuwe nuances zullen worden toegevoegd aan onze kennis over de druk bij de Vlaamse jeugd, is groot. Misschien is het wel een idee voor de journalisten om bij elk onderzoek aan te geven wat de sterktes en beperkingen zijn?

Google wil je helpen met je outfit

Google afbeeldingen kreeg een kleine update voor alle fashionistas onder ons. Specifiek gaat het over “style ideas”-optie in de Google app voor Android en het mobiele web. Als je nu zoekt op bepaalde accessoires of kledingstukken, vult Google de resultaten aan met hoe een bepaalde handtas bijvoorbeeld in het echte leven er uitziet. En of dat nog niet genoeg is, krijg je er ook nog een carrousel bij van alternatieven.

Gratis onderzoeksartikelen lezen? Na Scihub is er nu ook Unpaywall

Toegang tot onderzoek is vaak moeilijk voor mensen die niet verbonden zijn aan een onderzoeksinstelling. Frustrerend. Er beweegt al een tijdje het een en het ander. Zo vinden steeds meer landen het gek dat je eerst voor onderzoek betaalt en dan terug moet betalen… om dat zelfde onderzoek te mogen lezen.

Vorig jaar dook het – illegale – scihub op, en alhoewel het af en toe van domeinnaam moet veranderen, bestaat het nog steeds. Maar nu is er ook Unpaywall, een add-on voor Chrome en Firefox waarmee gecontroleerd wordt of een bepaald betalend artikel ook niet toevallig legaal toegankelijk is. Zo mogen onderzoekers vaak zelf een preprint van het artikel op hun eigen site of de site van hun instelling plaatsen:

Click the green tab and skip the paywall. It’s fast, free, and legal, powered by our database of millions of author-uploaded PDFs.

Interview tussen Remco Pijpers en mezelf over digitale geletterdheid en pedagogiek

Remco Pijpers maakt al een tijdje boeiende podcasts voor Kennisnet. Zo verschenen er al:

En nu ook een podcast met… euh, mij die je hier kan beluisteren (of via deze iTunes-link).

Wat gebeurt er nu als je fake news probeert te posten op Facebook in de VS

Nikhil Sonnad probeerde het uit voor Quartz: hij probeerde het volgende verhaal van buzzfeed te posten: “The Irish slave trade–the slaves that time forgot.” en krijgt vervolgens dit te zien:

Klik je op de waarschuwing dan krijg je dit:

Wil je dan toch het bericht plaatsen, geeft Facebook nog niet op:

En als je het dan toch post, ben je er nog niet van af:

Google lanceert Family link, meer controle voor ouders over online leven van kinderen

Hoe lang mag een kind online? Hoe lang mag een kind op een schermpje? Welke sites mag een kind wel of niet bezoeken? Het zijn vragen waar veel ouders mee worstelen en Google heeft nu voor Android gebruikers een toepassing om te helpen: Family Link:

Je kan bepalen welke apps al dan niet gebruikt worden:

De schermtijd monitoren:

en bepalen wanneer er geen schermtijd meer mag zijn:

Dit is natuurlijk eerder een restrictieve aanpak van mediagebruik, met minder focus op begeleiding. Het ligt ook in de lijn met wat oa Disney op de markt bracht.

Check Family link hier.

Mogelijk Moral Panic Alert: zelfmoorden en blue whales

Ik hoorde er eerst over op Radio 1, maar had toen al het gevoel: dit heeft alles van een mogelijke moral panic. Iets wat De Standaard ook lijkt te beseffen.

Waarover gaat het? Blue Whale een levensgevaarlijk online spel dat tieners zou aanzetten tot zelfmoord in Rusland.

Snopes, de factchecker voor al jullie online hoaxes geeft aan dat het gegeven dat er massaal meer zelfmoorden bij jongeren zou zijn door het spel onbewezen is (dank Peter Burger voor de link!). Dergelijke Blue Whale groepen zouden wel degelijk bestaan:

While these “Blue Whale” suicide groups have not been directly linked to hundreds of suicides in Russia, the groups do exist. They started shortly after the death of Rina Palenkova, a Russian teenager who purportedly took her own life shortly after posting a photograph of herself on VK.com. The image was widely circulated on social media, and Rina soon became the central figure of a strange cult-like group:


Social media communities such as “Sea of Whales” and shock video sites shared photographs of Rina and spread a rumor that she was part of a suicide sect:

These groups actively exploited the theme of suicide – continued the cult of Rina Palenkovoy and published shock content: psychedelic and sinister video recording suicides. The creators of the community filled it with strange characters – Hebrew inscriptions, numbers, codes, pictures and video with a strange logo (it turned out to have been borrowed from the logo of a brand of lingerie).

[…]

Later, groups of creators began to promote them through an interactive quest, ARG, a game with augmented reality. They took the idea of a mysterious quest “Insider”, created in 2012 – few details exist of the original project, but you can get acquainted with its ominous promo video – and created on that basis a new ARG with the levels and tasks in the real world. Author of the new project “Insiders” Nosferatu by Alexander refused to communicate with Apparat. According to the testimony of other users, the project initially had no relation to suicide, but later it “stole” the administrators of destructive groups. One of the elements of the project was a timer on the site, counting down the 70 days prior to a certain date – according to the F57, until the day of the mass suicides.

There is certainly a reason to be concerned about groups that venerate and promote suicide, but the creator of the “Sea of Whales” community said that he had no interest in encouraging people to take their own lives.

Waarom begin ik er nu nog over?

Wel gisteren waarschuwde ook de politie in de Borinage voor het spel dat België aan het veroveren zou zijn.

Het is een moeilijke. De agent in kwestie geeft aan de paniek niet te willen voeden, maar wil goedbedoeld waarschuwen. De kans dat mensen door het – wellicht overdreven verhaal en misschien zelfs helemaal fout verhaal –  op ideeën gebracht werden, is niet onbestaande. Tegelijk kan je door de berichtgeving én de angst voeden én een mogelijk fout verhaal verder verspreiden én mensen op ideeën brengen.