Het is niet pedagogiek versus wetenschap

Enkele jaren geleden kwam Gert Biesta spreken op onze hogeschool. Boeiende lezing waarin hij zijn bekende uitgangspunten verduidelijkte. Achteraf volgde wel een klein gesprek en mailwisseling want ik schrok ervan hoe hij zich afzette tegen Evidence Based Education. Of beter: hoe hij zich afzette tegen een karikatuur van EBE die ik niet herkende, ook niet als zelf pedagoog zijnde.

Ja, ik merk zelf ook wel dat cijfers vaak misbruikt worden, maar zelden door wetenschappers zelf. Zo vond ik het persoonlijk heel erg dat er een boekje met enkel de grafiekjes van Hattie uitkwam, omdat de meerwaarde van zijn werk vooral zat in de tekst naast de grafiekjes. Zinnen als ‘huiswerk werkt niet’ of ‘kleinere klassen maken geen verschil’ zijn een vereenvoudiging die even weinig zeggen en even fout kunnen zijn als een dooddoener als ‘het kind staat centraal’.

Oh, geschrokken van die laatste? Ik kan die zin namelijk al vervangen door een vraag: staat het kind centraal of moet de toekomstige volwassene centraal staan? En kijkende naar de drie-indeling van Biesta, kun je je verder afvragen of enkel het kind centraal moet staan. En als het niet enkel het kind is dat centraal moet staan, staat het kind dan nog wel centraal? En zo kan ik nog wel een tijdje doorgaan.

Er woedt al een tijdje een verwante discussie over zelfontdekkend leren versus instructie en de voorbije 2 weken leverde dit het nodige vuurwerk op in de Nederlandse commissie onderwijs tussen oa Paul Kirschner en Luc Stevens. Onder andere deze passage maakt dit duidelijk:

Stevens, een van de geestelijk vaders van Onderwijs 2032, liet zich niet zo snel uit het veld slaan. Hoe wordt de kennis waar Kirschner over spreekt, verworven, vroeg hij de Kamerleden? Kleine kinderen leren moeiteloos hun moedertaal. Van dat vermogen kun je op school ook gebruik maken. Niet dus, oordeelde Kirschner, hier worden biologisch, evolutionair ontstaan primair en secundair leren met elkaar verward. Leren op school is secundair en echt iets anders.

Is dit een tegenstelling tussen pedagogiek en wetenschap? Ik mag hopen van niet. Dan zou pedagogiek geen wetenschap zijn, eerst en vooral. Wel is het een tegenstelling tussen verschillende wetenschappen, cognitieve psychologie versus iets dat meer pedagogisch geïnspireerd is.

Stevens heeft ook een punt als hij dit zegt:

Onderwijs is ook opvoeden tot maatschappelijke verantwoordelijkheid, aldus Stevens. Het onderwijs heeft ook ‘een pedagogische opdracht. Die is bij alle vakken aan de orde.’ Moeten we het dan niet eens hebben over pedagogische kerndoelen voor 2032?

Behalve de boeiende vraag in welke mate die doelen voor 2032 veel zullen verschillen met deze van 2012 of eerder, is onderwijs volgens mij inderdaad meer dan kennis- of vaardighedenoverdracht.

Hoe valt dit allemaal te rijmen? Voor mezelf staan drie vragen in onderwijs centraal: hoe, wat en waarom. Het meer technische ‘hoe’ kreeg de voorbije jaren veel input van onderwijskunde en psychologie. Het wat en waarom is het domein van visie, je kan het zelfs ideologie noemen, of beter nog de studie van ideologieën. Ideologie is dan voor mij geen scheldwoord, maar gewoon…

…een geheel van ideeën over de mens, menselijke relaties en de inrichting van de maatschappij, dat leeft binnen een maatschappelijke groep, met name een politieke partij, een denkstroming of een sociale klasse.

Onderwijskundigen en cognitief psychologen focussen misschien wel op het hoe, maar geven ook input over het wat en waarom. Concreet: als er de vraag naar meer creativiteit is, dan zullen verschillende cognitief psychologen zeggen dat kennis (wat) nodig is om creativiteit aan te leren (waarom). Maar ook een puur theoretische pedagogiek – in de mate dat die al zou bestaan – zegt vaak niet enkel iets over het wat en waarom, vaak zeggen ze heel over het ‘hoe’. Er is onder andere een hele strekking van Rousseau-geïnspireerde denkers die een pak vertellen over hoe onderwijs zou moeten vorm gegeven worden. En verschillende van die antwoorden op het ‘hoe’ zouden mijn inziens ondertussen op zijn minst best wat genuanceerd worden door voortschrijdend inzicht. Fijn toch dat we al wat verder geraakt zijn dan de tijd van Locke en Rousseau? De uitspraak dat zelfontdekkend leren voor basiskennis de ongelijkheid tussen leerlingen met verschillende achtergronden kan vergroten wordt door verschillende onderzoeken uit verschillende onderzoeksdomeinen bevestigd en is iets waarmee we best in bepaalde pedagogische visies rekening houden. Dit is net zoals er in zowel onderwijskunde en psychologie ooit het idee van leerstijlen ontstond en deze nu ook beter ten grave gedragen worden door voortschrijdend inzicht.

Wetenschap is ook discussie en discussies tussen verschillende onderzoeksdomeinen zijn vaak moeilijk. Maar daarom niet minder nodig.

3 gedachten over “Het is niet pedagogiek versus wetenschap

  1. Beste Pedro,
    Ik zou op meerdere punten in je stuk commentaar willen geven, maar beperk me even tot twee. De andere bewaar ik voor Onderzoek Onderwijs.
    Je schrijft “… kijkende naar de drie-indeling van Biesta, kun je je verder afvragen of enkel het kind centraal moet staan.” Als er nu iets is waar Biesta zich, naast het ‘meten is weten’ tegen afzet is het wel het kind centraal. Lees wat hij schrijft over weerstand bieden in de opvoeding van kinderen, een begrip dat hij ontleent aan Meirieus ‘Pedagogiek. De Plicht om Weerstand te bieden’. Voor Biesta zijn onderwijs en pedagogiek geen wetenschap zoals de meeste andere, maar een normatieve ‘handelingswetenschap’. Inderdaad moeten dan zoals jij het noemt ideologische keuzes worden gemaakt. Pedagogiek is niet waardenvrij.
    Het tweede is dat ik nog eens wil opmerken dat er nog te weinig sprake is van partnerschap tussen onderzoekers en onderwijzers in het samen wetenschappelijk beschouwen van de praktijk. Jullie enthousiasme voor mythbusting, hoe nuttig ook, is daarvan voor mij een afspiegeling. Leraren zijn geen domme mensen die door de alwetende wetenschap moeten worden gewezen op foute theorieën en praktijken. Zoals ik hier https://onderzoekonderwijs.net/2017/04/16/mythbusten-ja-of-nee/ schreef:
    “Waar ik als leraar geen behoefte aan heb is een onderzoeker die mij vertelt hoe ik moet lesgeven. Ik ben dan ook enigszins sceptisch over de Hatties en Marzano’s van deze wereld. Ik neem er kennis van, maar kan er weinig mee. Statistische verbanden laten zich niet een op een vertalen naar de concrete situatie in een bepaalde klas in een bepaalde school in een bepaalde wijk. Ik begrijp dat het voor onderzoekers interessanter kan zijn om kwantitatief onderzoek te doen dan anecdotisch onderzoek, maar ik heb simpelweg te maken met mijn leerlingen met wie ik in heel specifieke situaties moet werken. En die situaties wil ik beter begrijpen.”
    Ik hoop dat er een werkelijke dialoog ontstaat waarbij we als gelijkwaardige partners de vragen onderzoeken waarmee leraren dagelijks te maken hebben.

    • Dag Dirk,
      ik ken het standpunt van Gert Biesta op dat vlak en ik wou zeker niet suggereren dat hij ‘het kind moet centraal staan’ suggereert, ik gebruik hier net zijn gedachtengoed om aan te geven dat dit niet zo evident is om die makkelijke stelling vol te houden (btw, zie ook mijn artikel in Pedagogische Studiën).
      Op punt 2: daarom dat ik geen fulltime onderzoeker ben of wil zijn en nog steeds minimum een paar uur per dag wil les geven.
      Het is ook de reden waarom oa Paul al jaren pleit voor evidence informed in plaats van evidence based.
      Bye,
      Pedro

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s