Wat als we deze 2 berichten over ouders en kinderen combineren?

Gisteren las ik deze indrukwekkende brief van Sofie Verschueren. Ze beschrijft een wereld die ik zelf goed ken en die ik bij veel van mijn vrienden terugzie. Ze beschrijft het moeilijk evenwicht tussen de perfecte werknemer zijn én de perfecte ouder zijn die er altijd is voor je kind. Het is een ontnuchterende vaststelling dat de combinatie onhaalbaar is. Los van het feit dat je ook nog partner wil zijn en ook nog af en toe wil ademen.

De brief is herkenbaar, de commentaren onder de brief, sommige relativerend, andere bevestigend, zijn dat ook.

We krijgen hier een beeld van ouders die meer tijd willen voor hun kinderen, maar die moeten woekeren met tijd, of tijd moeten ‘kopen’.

Dit weekend verscheen er tegelijk een post op deze blog waaruit bleek dat kinderen en jongeren het vaakst naar Awel, de Vlaamse jongerentelefoon, bellen om het te hebben over hun ouders, of omdat deze geen tijd hebben om naar hen te luisteren.

Er is veel goeds in onze samenleving, en ik huiver om alles te negatief te bekijken, maar wat als deze twee berichten combineren?

Weet je, dan zou dit wel eens een belangrijk politiek thema moeten zijn.

Enkele bedenkingen nu er een eerste MOOC aankomt in België

Gisteren groot nieuws van de Université catholique de Louvain (UCL). Geen nieuwe rector, maar wel de aankondiging van de eerste Belgische MOOC, een massive open online course. Vanaf januari 2014 zullen vier UCL-cursussen, waaronder de cursus internationale mensenrechten, beschikbaar gemaakt worden op het edX-platform. Dit is een eer, want edX is een platform dat door MIT en Harvard werd ontwikkeld om tegelijk aan veel mensen online les te kunnen geven en men wil hier enkel de betere universiteiten op toelaten. De essentie van MOOC’s zit al in de naam verborgen: ze zijn gericht op een groot publiek (massive), liefst gratis (open), het gebeurt online en het is een cursus. Dit laatste betekent dat het niet enkel een lesje online is, maar dat er ook eventueel begeleiding voorzien wordt.

MOOC’s zijn al een tijdje een regelrechte hype in de internationale hoger onderwijswereld. Verschillende topuniversiteiten wereldwijd bieden zo iedereen de kans om bij hen les te volgen en massaal tekenen mensen in. Dit weekend verbaasde de voormalige rector van de KULeuven zich er over dat dergelijke online lessen geen thema waren tijdens de rectorverkiezingen, omdat het volgens hem bij de toekomst van het hoger onderwijs hoort.

Het begon in de herfst van 2011 toen aan de universiteit van Stanford men een eerste online cursus organiseerde over Artificiële Intelligentie voor een studentengroep met een grootte van zowat 160000 deelnemers uit 190 landen. Voor alle duidelijkheid, dit was zowat 9 keer het aantal studenten dat de prestigieuze universiteit in levende lijve bevolkte. Ondertussen zijn er tal van universiteiten en bedrijven wereldwijd die dergelijke platformen en lessen aanbieden. Een van de belangrijkste spelers is Coursera. Zij verzamelden op hun platform sneller 1 miljoen gebruikers dan Facebook of Twitter.

Door de voorstanders van MOOC’s wordt deze evolutie gezien als de ultieme democratische onderwijsrevolutie. En cijfers die gisteren gepubliceerd werden door de universiteit van Edinburgh over het gebruik van hun eigen MOOC’s lijken dit te bevestigen. Een pak van hun deelnemers zou anders nooit aan de universiteit les gevolgd hebben. Uit de demografische gegevens blijken de gebruikers zeer divers te zijn en letterlijk jong en oud vindt zijn weg.

Dit is een fantastische vaststelling, toch wil ik enkele bedenkingen formuleren bij het fenomeen.

Ten eerste is er een groot verschil tussen het aantal studenten die zich in een dergelijke cursus inschrijven en het aantal die daadwerkelijk de cursus helemaal ten einde brengen. Een universiteit of hogeschool waarbij slechts 1 op 10 studenten afstudeert zou al lang een reprimande van de overheid hebben gekregen. Tegelijk is dit misschien het minste probleem. Een deel van de hoge inschrijvingsgetallen worden nu veroorzaakt door de nieuwsgierigheid naar het nieuwe. Verder blijkt dat het leren voor de meeste deelnemers voorop staat, meer dan het afmaken van de cursus. De positieve redenering hier is dat alles wat de deelnemers geleerd hebben, meegenomen is.

Een tweede, voor mij belangrijkere probleem is dat men nog steeds op zoek is naar een betaalmodel. Een degelijke MOOC bouwen en onderhouden kost geld, heel veel geld. Dat verschillende topuniversiteiten het aanbieden heeft niet enkel altruistische bedoelingen. Het is een mooie manier om enerzijds reclame te maken voor de eigen instelling, tegelijk is het ook een manier om topstudenten te ontdekken wereldwijd die anders mogelijks onder de radar zouden blijven. Maar zeker het effect van het eerste zal bij een wildgroei aan MOOC’s snel uitdoven. Het idee voor sommige is dat je enkel maar moet betalen voor certificering, het aantonen van dat je iets hebt bijgeleerd. Ondertussen zijn er in de VS 5 MOOC’s erkent als echte cursus waarmee je echte credits kan verwerven, maar tegelijk is er de massa die net niet voor die certificering komt waardoor dit waarschijnlijk nooit de kost zal dekken.

De laatste bedenking slaat specifiek op het verhoopte democratiserend effect. Vorig jaar wees Andrew Keene er al op dat MOOC’s net een zeer ondemocratisch neveneffect kunnen opleveren. Hij voorspelde pessimistisch een wereld waarin de massa vrij goedkoop online les kan volgen. Hij ging er hierbij al van ut dat het al snel niet meer gratis zal zijn vanwege de vorige bedenking. Tegelijk zal dan enkel de elite nog het luxeproduct kunnen betalen dat contactonderwijs dan zal worden. Hij sprak duidelijk met een Angelsaksische bril, maar het is een duidelijke waarschuwing.

Zullen MOOC’s het landschap van het hoger onderwijs veranderen? Ze hebben het in wezen al veranderd voor bijvoorbeeld de deelnemers in ontwikkelingslanden die anders nooit een cursus aan een universiteit zouden hebben kunnen volgen. Tegelijk denk en hoop ik dat de hype van de MOOC’s het hoger onderwijs niet zullen ondergraven. Les volgen aan een hogeschool of universiteit is veel meer dan een online cursus volgen. Dan heb ik het nog niet eens over het o zo belangrijke studentenleven. Op zijn smalst kan een MOOC zelfs een didactiek uit lang vervolgen tijden zijn waarbij je enkel naar een wijze man of vrouw luistert op een video en je nooit echt tot interactie komt. Volgens mij zal de echte uitdaging zijn hoe dergelijke platformen kunnen geïntegreerd worden in de bestaande opleidingen. Zullen universiteiten bijvoorbeeld naast het aanbieden van dergelijke cursussen even snel overgaan tot het erkennen van de certificaten die studenten hier verzamelen?

Stressvrije scholen, graag, maar…

Het aantal keren dat ik de voorbije weken getipt werd over de stressvrije scholen van Ashley Deans is niet bij te houden. De man doet momenteel een toer door Vlaanderen om zijn aanpak te promoten. En wat doet iemand zoals ik dan…

Even checken op de website:

Het stressvrijescholen onderwijssysteem dat in Dr. Ashley Deans’ school werd ontwikkeld wordt intussen al gebruikt in meer dan 700 scholen rond de wereld. En dit is nog maar het begin. In de V.S. alleen al staan er meer dan 1000 scholen op de wachtlijst om het in te voeren, de regering van Engeland ondersteunt het, de regering van Mexico is bezig met de invoering ervan in 250 scholen, en de regering van Brazilië heeft beslist om het een standaarddeel van het hele schoolsysteem te maken.

Ook bedrijven zoals Microsoft en vele beroemdheden ondersteunen intussen Dr. Deans’ onderwijssysteem, waaronder David Lynch, Paul McCartney, Katy Perry, Clint Eastwood, George Lucas, Jerry Seinfeld, en Dr. Oz.

Dr. Deans’ geheim? Een eenvoudige techniek om het volledig potentieel van de schoolkinderen te ontwikkelen: de Transcendente Meditatie (TM) techniek. Deze techniek wordt nogal eens verward met andere vormen van meditatie, maar staat er eigenlijk helemaal los van. Het is een niet-religieuze volledig natuurlijke en moeiteloze techniek om de geest in een unieke bewustzijnstoestand te brengen.

Deze toestand gaat samen met een uitzonderlijk diepe innerlijke rust, veel dieper dan slaap, waardoor ook de diepste stress, zelfs traumatische stress, kan verwijderd worden. Hierdoor beginnen de symptomen van stress op school – faalangst, depressies, pesten, geweld, verslavingen – spontaan te verdwijnen. Bovendien blijkt de ervaring van deze bewustzijnstoestand bijzondere effecten te hebben op de ontwikkeling van het volledig hersenpotentieel van kinderen, waardoor ondermeer  concentratie, leervermogen en intelligentie stijgen en ADHD symptomen verminderen

En dit heeft bijzondere effecten op de persoonlijke, emotionele en intellectuele ontwikkeling van het kind, vooral als het een integraal deel van het schoolcurriculum wordt. Dr. Deans zal tijdens zijn presentatie meer uitleg geven over hoe deze techniek juist werkt, waarom ze eenvoudig te leren is en zeer aangenaam is om te beoefenen, ook voor kinderen, en waarom twee keer 10 tot 15 minuten per dag beoefening voldoende is om de effecten te creëren.  Dr. Deans’ zal ook meer praktisch bespreken hoe het stressvrije scholen programma ook in Belgische scholen kan ingevoerd worden, mogelijk zelfs volledig kosteloos, dankzij sponsoring via de David Lynch Foundation.

Klinkt goed, maar onwillekeurig gaan dan bij mij toch een paar alarmbelletjes rinkelen:

• endorsment van beroemdheden, fijn, maar dit is nog niet een kwaliteitslabel. Ik ben een grote fan van Springsteen maar kreeg ook al op mijn bord dat hij ooit een onderwijsmythe verspreidde. 
• wow, wat deze aanpak als positieve gevolgen heeft. Gisteren wees mij een collega er terecht op dat het wel een hele waslijst van positieve effecten is. Dit maakt me per definitie argwanend, maar dat is nog geen reden om fout te zijn.

Ok, dan doen wat ik altijd doe, check de wetenschap. Het gaat over dr. Ashley Deans, de man is gepromoveerd en heeft gepubliceerd, dus er moeten sporen te vinden zijn. Die zijn er inderdaad, maar de man is gedoctoreerd in Upper Atmospheric Physics en op vlak van onderwijs vind ik enkel een boek terug uit 2005. Nu, terug, dit wil niets zeggen, dus op zoek gegaan naar meer onderzoeken over de aanpak die hij doorvoerde op de Maharishi School of the Age of Enlightenment en check ik de universiteit waar hij werkt en een doctoraat in de wereldvrede kreeg.

Bottom line: bestaat er onderzoek naar de positieve invloed van meditatie op school. Ja, letterlijk vandaag is er veel aandacht voor mindfulness en er gebeurt zeer veel onderzoek naar de positieve invloed. Die is er, maar zoals Björn Prins onlangs aangaf in een sessie over mythes over mindfulness is het nog de vraag of het cognitief wel mediteren is bij (jonge) leerlingen of eerder gewoon relaxatie. Over de Maharishi aanpak vond ik vooral veel terug in managementpublicaties en eerder oudere bronnen. Ik sta open voor meer, maar graag peer reviewed.

Het is makkelijk nu commentaar te geven op mij, want ik ben niet naar een lezing gegaan. Niet uit onwil, maar door agendaproblemen.

Daarom wil ik geen oordeel vellen over het geheel, maar gewoon mijn speurwerk meegeven.

Over het belang van stress-reductie op school kan er los van de aanpak een hele boom opgezet worden. Iets waar ik al lang over loop te tobben. Het belang van rust geef ik al een hele tijd mee (stond ook al in de conclusie van Bert en mezelf in De Jeugd Is Tegenwoordig), maar dat is nog niet het zelfde als stressvrij. Binnenkort wellicht meer.

Wat het internet doet met ons brein? Een video en een video-antwoord.

Via Ilse Janssens kreeg ik deze update video toegestuurd op het boek van Nicholas Carr over hoe het internet ons dommer maakt.

Spijtig genoeg is er weinig evidentie voor kortere aandachtsspanne of daling van IQ. Het klinkt goed en het is mooi om er de nodige hersenbeelden bij te plaatsen, maar de waarheid is genuanceerder. Lees bijvoorbeeld even hier het stuk van Pinker (of ons boek). Moeten we meer leren focussen en is multitasken slecht voor leren en werk, wellicht wel, ja. Maar dat is nog iets anders dan wat Carr stelt.

Oja, ik werkte ooit mee aan een uitzending van Ook Getest Op Mensen waar een alternatieve visie werd getoond via een experiment:

Commentaar: Langer of korter studeren als oplossing van jongerenwerkloosheid?

Er is een stijging van de jeugdwerkloosheid en kranten berichten dat een diploma geen verzekering is meer van werk, alhoewel dat vorige week nog bleek dat geen diploma hebben nog een pak erger is.

Ik hoorde al een paar keer mensen opperen dat het dan een goed idee is om gewoon meer mensen langer te laten studeren. Los van het feit dat er verschillende jongeren dit wellicht zelf niet zien zitten, is deze oplossing niet zo eenvoudig. De redenering is niet dom en werd in het verleden al hier toegepast, maar vandaag is de arbeidsmarkt anders dan bijvoorbeeld pakweg in de jaren zeventig. Toen was er geen werk en waren er vooral veel jongeren. Vandaag is er wel werk en zijn er relatief weinig jongeren. Het probleem is dat het werk zich vaak situeert bij richtingen waar net weinig jongeren voor kiezen, naast de STEM-vakken ook nog gezondheidszorg, onderwijs, enz.

En vooraleer  je opmerkt dat je iemand kent die afgestudeerd is als onderwijzer en geen werk vindt, er zijn verder nog regionale verschillen en soms zelfs verschillen binnen de specialisaties (wiskundeleerkrachten worden bijvoorbeeld zeer schaars).  Voor deze richtingen zou een studieduurverkorting zelfs eerder aantrekkelijk lijken. Dit is natuurlijk los van dat de startcompetenties moet bereikt worden.

Nu we allemaal langer zullen moeten werken, is het misschien ook niet eens zo gek om ook eens naar het begin van een loopbaan te kijken.

Wat ik vooral belangrijk vind als mogelijke oplossingen:

• Inzetten op oriëntering door te zorgen voor onder andere degelijke informatie over ook de consequenties van de verschillende studierichtingen. Kiezen met je hart wil ik zeker niet afschaffen, de vrijheid van keuze is belangrijk voor de motivatie, maar dan is het cruciaal dat men genoeg geïnformeerd is.
• Een voldoende brede vorming in elke beroepsopleiding, zowel in het secundair onderwijs als het hoger onderwijs. De breedte van de vorming heeft namelijk een bepalende invloed op de latere flexibiliteit.
• Dropouts zoveel mogelijk begeleiden, eventueel door de combinatie van werken en studeren nog meer te promoten.

“We willen niet dat examenresultaten onze toekomst bepalen”, een spoken word van Sullybreeze

Ik kreeg deze video toegestuurd van @Geoffspeybrouck vandaag als reactie op een tweet waarin ik aangaf dat vandaag de dag (volgens cijfers die gisteren bekend gemaakt werden) in Vlaanderen een diploma de toegang is tot een job.

De video zelf is een keiharde aanklacht tegen de maatschappij en onderwijs in het bijzonder. Door de stijl gaat de video wel voorbij aan een essentiële taak van onderwijs, namelijk doorgeven van een samenleving belangrijk vindt en tegelijk ook inschatten of bepaalde competenties al dan niet behaald zijn. 

En ja, er zijn verschillende miljardairs die hun onderwijstraject niet afwerkten, maar koude douche: dit zijn de uitzonderingen. 

De belangrijkste vraag die ik deel met deze video is: wat willen we als school, als samenleving doorgeven en vooral waarom.

Maar ik ben zeker dat er veel andere meningen leven, nietwaar?

Kom op tegen Planlast! (rapport)

Planlast is een veelkoppig monster dat tijd lijkt te verslinden in het onderwijs. Maar wat is het precies, wat veroorzaakt het en nog belangrijker: wat kan je er aan doen?

Deze vragen, en meer, worden beantwoord in een nieuw rapport dat de Antwerp Management School maakte over het thema in opdracht van de Vlaamse minister van Onderwijs, Pascal Smet. Een fijne lentebries deed het rapport op mijn bureaublad belanden. Ik zie dat Klasse er ondertussen ook over schreef.

Ik ga even grasduinen in het document waarbij ik vooral stilsta bij enkele opvallende aanbevelingen:

• Er is geen eenduidige manier om aanbevelingen te formuleren. Op basis van dit onderzoek moeten we stellen dat het per definitie afschaffen van regeldruk niet noodzakelijk de beste oplossing is. -> dit is omdat niet altijd de noodzaak van bepaalde regels duidelijk is.
• Beheers als directie de problematiek van irriterende regeldruk via professionalisering voor directies
• Maak werk van een dynamisch HRM-beleid
• Zoek als directie opportuniteiten door samen te werken met partners
• Wees assertief in het verbeteren van operationele processen.
  Deze operationele processen lijken vaak kritiekloos van jaar tot jaar te worden overgenomen, zonder dat deze in vraag worden gesteld, of worden geëvalueerd in het licht van de veranderende complexiteit van de taak van een school.
• Voor schoolbesturen, word partner van de directeur en verfijn de begeleiding en benoeming van directies

Als je zou denken dat de schuld nu helemaal in de schoenen van de scholen zou geschoven worden, vergis je aub niet. Dit merk je ook aan de aanbevelingen die gegeven worden voor het beleid:

• Verhoog de autonomie voor scholen op het vlak van HRM-beleid.
• Ondersteun schooldirecties beter
• Pas de inhoud van de lerarenopleiding aan (meer gericht oa op aanleren belang kwaliteitsbeleid, een beter inzicht in organisatieprincipes voor scholen en in basisprincipes voor goed schoolbestuur zullen ertoe bijdragen dat de leerkracht de eigen opdracht zinvoller kan situeren binnen het ruimere schoolbeleid)
• Voer een regel-toets uit bij nieuwe regelgeving (hoor ik daar applaus?)
• Creëer een lastenmonitor voor bestaande regelgeving (of is het een ovatie? )
• Vertrouw scholen bij de uitvoering van de beleidsopdracht (nee, het is een staande ovatie!)

Maar er is nog meer:

• Creëer een licentiesysteem voor instanties die zorglabels afgeven (door het bos zien momenteel de scholen de bomen niet meer, of was het vice versa?)
• Creëer een barrière tegen de toenemende juridisering (geld ook trouwens voor de netten en koepels, hier blijf ik een beetje in het rapport op mijn honger naar het hoe)
• Introduceer één centraal datasysteem (kan scholen veel helpen, en kan btw volgens mij ook zeer interessant zijn voor analyses)
• Onderzoek alternatieve financieringsbronnen en vereenvoudig procedures voor infrastructuur (is ook een must)
• Verbeter de beheersing van de implementatie van nieuwe onderwijsdoelstellingen

En dan een misschien verrassende:

• Herzie het concept van de leergebied/vakoverschrijdende eindtermen (VOETEN) want directies en leerkrachten ervaren de verplichting om vakoverschrijdende eindtermen te realiseren als bijzonder lastig. Het is voor hen niet duidelijk hoe ze die doelstellingen moeten/mogen realiseren, het is voor hen bovendien bijzonder moeilijk om zich over hun realisaties te verantwoorden.
• Bied secundaire scholen meer ruimte voor een dynamisch personeelsbeleid
• Creëer een open communicatie over irriterende regeldruk.

Verder zijn er ook nog aanbevelingen voor de inspectie (oa maak gebruik van schooleigen kwaliteitsaanpak), pedagogische begeleidingsdiensten en CLB’s.

Het rapport is een hele boterham. Waar ik een enkele keer nog een beetje op mijn honger blijf (ivm juridisering), toont het veel duidelijke oplossingen voor planlast. Sommige oplossingen zullen ironisch genoeg nog wellicht veel regelgeving vergen, maar de opdracht voor de nieuwe minister (en ook voor de huidige hopelijk nog) is duidelijk, die voor de rest van de onderwijsgemeenschap ook.

Je kan het hele rapport hier downloaden.

Voorstel in Engeland: langer naar school per dag en kortere vakanties

De minister van onderwijs in Engeland, Michael Gove, lanceerde het voorstel om de kinderen langer op school te laten zitten op een dag en de vakantie in te korten. Zijn redenering is dat de dagindeling en vakantieregeling afgestemd zijn op een agrarische tijd (in de zomer vrij om op het veld te werken), maar vandaag zeker qua dagindeling niet matchen met de jobverplichtingen van de ouders.

Ik ontdekte dit idee via een tweet van Pasi Sahlberg die hier duidelijk moeite mee had. Engeland heeft al gemiddeld een vrij hoog aantal lesuren dat de leerlingen naar school gaan (en er is niet noodzakelijk correlatie met het schools presteren, lees hier wat Christian Bokhove daarover schrijft).

Kortere vakanties is iets voor te zeggen, omdat er een duidelijk negatief effect bestaat op leren (zie Hattie, 2009), maar Gove ziet ook het totaal aantal vakantieweken liefst verminderd. Hier heb ik zelf meer moeite mee. In vermoed dat het wellicht gezonder is om het totaal aantal weken te behouden en ze beter te spreiden over het jaar. Pauzes doen toch onthouden? (als ze niet te lang zijn )

Wordt het geen tijd dat de leeftijdsgrens op Facebook verlaagd wordt of verdwijnt?

Mijn studenten zijn behoorlijk goed mee met de tijd. Maandag schreven ze namelijk een stuk over ask.fm dat vandaag verscheen waarbij ze aangaven dat dit een middel tot cyberpesten kan zijn. Dit is vandaag nu ook een item in Vlaanderen.

Het belangrijke element van ask.fm is dat het anoniem is, en dat het vooral bij jonge tieners populair is. De anonimiteit maakt pesten makkelijk.

Die zelfde anonimiteit is ook het essentiële verschil met Facebook. De Amerikaanse gigant is zeer actief in het nastreven van de idee dat iedereen zichzelf moet zijn op het platform. Fake namen worden gezocht en aangespoord toch de echte naam te gebruiken enzovoort. Enkel bij de pagina’s is het niet zo moeilijk om anoniem iets aan te maken.

Maar jonge tieners mogen niet op Facebook. Nouja, ze doen het wel, maar door de regel is pas vanaf 13. Dit is in de praktijk compleet achterhaald en zinloos. Dus misschien is het tijd dat de leeftijdsgrens op Facebook omlaag gaat, maar liefst zelfs eventueel in combinatie met een monitoring-optie voor ouders (dan wel openlijk, he). Moet iedereen op Facebook? Zeker niet, maar er is een nood aan online contact leggen of vooral contact houden en jezelf digitaal uiten ook bij jongeren die nog geen 13 zijn.

Zal dit het cyberpesten tegenhouden? Nee, dit gebeurt ook op Facebook en andere platformen. Dit gebeurt ook veel te vaak offline. Maar het kan wel een element zijn.

Meer sms-en maakt mensen dommer?

Zou Nicholas Carr dan toch gelijk hebben? Jongeren die meer dan 100 sms-jes per dag versturen zouden namelijk dommer en meer oppervlakkig zijn dan hun leeftijdsgenoten. Ook ethisch zouden ze slechter scoren door opvallend meer kans op vooroordelen.

Het onderzoek aan de universiteit van Winnipeg, dat ik via @flatworldbuzz vond, is nog niet gepubliceerd maar werd op een congres voorgesteld.

Even kijken naar de methodiek vooraleer we de conclusies beoordelen:

A University of Winnipeg study finds that students who are heavy texters place less importance on moral, aesthetic, and spiritual goals, and greater importance on wealth and image. Those who texted more than 100 times a day were 30 per cent less likely to feel strongly that leading an ethical, principled life was important to them, in comparison to those who texted 50 times or less a day. Higher texting frequency was also consistently associated with higher levels of ethnic prejudice.

The UWinnipeg study involved more than 2,300 introductory psychology students who completed a one hour on-line psychology research survey that included measures of texting frequency, personality traits, and life goals. Data were collected at the beginning of the fall semester for three consecutive years. (bron)

Ok, wat hebben we dus hier? Een paar problemen bij het onderzoek:

• in feite zouden we moeten zeggen dat psychologiestudenten die meer sms-en oppervlakkiger zijn,
• de methode is zelfrapportage, waarbij er ook wel bedenkingen kunnen gemaakt worden (zoals uit deze paper blijkt die ik via dit artikel met ook al bedenkingen bij dit onderzoek vond:  :“Work toward this goal could benefit from more interactions across investigators whose focus is on animal models,lesion patients, neuroimaging in normal and in patient populations, and peripheral neural mechanisms……The reliance on self-report measures of psychological symptoms is problematic in that (a) the same symptoms may arise from different psychological disorders, (b) reports of symptoms might be biased according to social context”
• En vooral: hier zien we een correlatie en geen causaliteit (het wordt afgezaagd, ik weet het)