Persbericht KULeuven: Misdaad op tv maakt kijker angstiger

25 10 2012

Interessant nieuw onderzoek van de KULeuven:

“Dat is toch niet echt? Je ziét toch dat dat fictie is?” Blijkbaar ligt het niet zo eenvoudig. Communicatiewetenschapster Kathleen Custers toont wel degelijk een verband tussen tv-fictie en onze angstgevoelens. Wie veel criminaliteit voorgeschoteld krijgt – in het journaal, maar ook in pakweg Witse ofCode 37 – gaat met een banger hart de straat op.

Een beeld uit ‘Zone Stad’. Kathleen Custers: “Het is onrealistisch te verwachten dat er een ‘ander soort fictie’ komt. Het is aan de politie en de beleidsmakers om juiste informatie te geven over criminaliteit.”

Dát er een link bestaat tussen televisiekijken en angst voor geweld en misdaad is niet nieuw. Maar wat is het precieze mechanisme erachter? En welke beelden en programma’s voeden onze angst? Communicatiewetenschapster Kathleen Custers: “Soms roepen televisiebeelden een onmiddellijke en instinctieve angst op – je kijkt naar Titanic en je durft geen boot meer op. Over dat soort angst ging mijn doctoraatsonderzoek niet, ik keek naar de angstgevoelens die geleidelijk gecultiveerd worden doordat je vaak naar misdaadverslaggeving en krimireeksen kijkt.”

“Drie factoren bepalen de sterkte van je angstgevoelens, en elk van die factoren kan in goede of slechte zin beïnvloed worden door televisiebeelden. Eén: hoe ernstig vind je de misdaad? Seksueel geweld bijvoorbeeld is voor álle vrouwen een heel brutale vorm van geweld, maar niet alle mannen vinden een fysieke confrontatie op straat even erg. Twee: hoe schat je je zelfredzaamheid in? Denk je dat je jezelf ertegen kan beschermen? En drie: hoe hoog schat je het risico in dat het jezelf of je naasten overkomt?”

Echt of niet

  • Wie de zaak Ronald Janssen op de voet volgde, had dubbel zoveel angst dat zoiets hemzelf of zijn naasten zou overkomen.
  • Vrouwen die verslingerd zijn aan series als Witse, Aspe of Code 37, schatten het risico slachtoffer van seksueel geweld te worden bijna drie keer hoger in dan wie niet kijkt.

De televisiebeelden die daarop inspelen, kunnen net zo goed volledig fictief zijn. Kathleen Custers deed zelf een aantal case studies: er is een positief verband tussen kijken naar televisiefictie en onze risicoperceptie. Vrouwen die verslingerd zijn aan series alsZone Stad of Code 37, schatten het risico slachtoffer van seksueel geweld te worden, veel hoger in dan wie er niet naar kijkt. Hoe verklaar je die ‘blindheid’ voor het fictieve karakter?

Kathleen Custers: “Daarvoor moet je een vaststelling van Daniel Kahneman, Nobelprijs Economie in 2002, kennen. Die luidt: hoe makkelijker we ons iets kunnen inbeelden, hoe hoger we het risico ervan inschatten. Dan is het plots niet moeilijk meer om de band met tv-fictie te zien: misdaadseries leveren ons die beelden aan, of ze nu ‘echt’ zijn of niet. In het echte leven maken we niet zo vaak inbraken mee, dus moeten we wel terugvallen op beelden uit series als CSI. Wie daar vaker naar kijkt, heeft die beelden dus paraat zitten. Ze schatten hun risico hoger in en hun angstgevoel stijgt.”

Uit diezelfde studie bleek ook dat wie vaak naar reality-crime zoals Cops kijkt (een reeks die patrouillerende agenten volgt – red.), zijn zelfredzaamheid dan weer hoger inschat. “Die beelden leunen dichter bij de werkelijkheid aan, je hebt meer het gevoel dat het wel goed zal komen. De problemen zijn alledaagser en worden op het einde van de aflevering netjes opgelost. Ze verschillen sterk van fictie, waar geweld omwille van de spanning veel brutaler wordt voorgesteld.”

De zaak Janssen

Inderdaad, in series als Criminal Minds passeert zelden een inbraak zonder folteren en vastketenen van het slachtoffer. Het angstgevoel van de krimiverslaafde heeft weinig te maken met werkelijke misdaadstatistieken. Kathleen Custers: “Er is een duidelijke scheeftrekking in de perceptie: je krijgt schrik voor de ‘verkeerde’ gevaren: verkrachting door vreemden, kinderen die ontvoerd worden. In werkelijkheid zijn de risico’s in het verkeer of de kans op binnenfamiliaal geweld vele malen groter. Dat is nu eenmaal het uitvergrotende effect van de media.”

“Dat geldt trouwens ook voor nieuwsbulletins: die zijn ook geen neutraal doorgeefluik van misdaadstatistieken en politierapporten. Wat er gecoverd wordt, is ‘nieuws’ omdat het uitzonderlijk is: huiselijk geweld en kruimeldiefstallen halen de journaals niet. Dat is trouwens niet alleen zo voor misdaadverslaggeving: we zullen ook de kans overschatten dat we een vleesetende bacterie oplopen als daar uitgebreid over bericht wordt.”

“Zaken rond seriemoordenaars worden altijd heel uitvoerig gecoverd, met nieuwsflitsen, extra bulletins, nieuws-sms’en. Met meer angst tot gevolg: ik onderzocht het voor de zaak Ronald Janssen, en de cijfers liegen niet: wie de zaak Janssen van nabij volgde, had twee keer zoveel angst dat zoiets hemzelf of zijn naasten kon overkomen, dan wie het van ver volgde.”

Media-opvoeding

Gaan onze nieuwsmedia en tv-fictie dan over de schreef? Kathleen Custers vindt van niet. “Ik wil vooral geen beschuldigende vinger uitsteken naar onze media. Onze nieuwsbulletins zijn braaf in vergelijking met het buitenland; daar is vaak veel meer sensatie te zien.”

“En voor televisiefictie is het al helemaal onrealistisch te verwachten dat er een ‘ander soort fictie’ komt. Ik kijk zelf ook graag naar series als The Killing, net omdát ze zo spannend en realistisch ogen. Programmamakers werken volgens hun eigen logica en volgens de wetten van de ontspanningsindustrie. Het is aan de politie en de beleidsmakers om aan goede misdaadpreventie te doen en juiste informatie te geven over criminaliteit. Maar het kan zeker geen kwaad dat het publiek een soort media-opvoeding krijgt, dat het weet met welke bril het moet kijken. Televisie speelt een centrale rol in onze samenleving, dus kunnen we er maar beter mee leren omgaan.”


Acties

Information

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s




Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 6.330 andere volgers

%d bloggers op de volgende wijze: